شیر گازی چیست؟

شیر گازی در واقع همان شیر توپی یا ball valve  می باشند که به علت عملکرد سریع این شیر ها در باز و بسته کردن شیر، بیشترین کاربرد این شیر ها در گازها می باشد که در ایران بیشتر به اسم شیر گازی شناخته می شود. عملکرد شیر گازی به صورت on/off می باشد به این معنی که شیر یا کاملا باز و یا کاملا بسته می باشد و نحوه عملکرد این شیر ها به این صورت است که یک توپ در داخل بدنه شیر در سر راه سیال قرار میگیرد و مانع از جریان سیال می گردد. زمانی که روزنه توپی به موازات مسیر سیال باشد و یا دسته اهرمی شیر گازی در امتداد شیر باشد، شیر باز است و زمانی که دسته اهرمی 90  درجه بچرخد و در خلاف مسیر جریان قرار بگیرد، شیر بسته می باشد.

تعمیر، نگهداری و استفاده آسان شیر های توپی باعث استفاده وسیع آن ها در صنعت می گردد که با توجه به طرح و موارد مورد استفاده در آن ها تا فشار  1000 بار و دما تا 400 درجه سانتیگراد را پوشش می دهد. سایز  این شیر ها معمولا از 0.2 تا48 اینچ می باشد و بدنه ی ان شیر ها از متال و یا پلاستیک و یا متال با سرامیک ساخته می شود.

شیر توپی نباید با چک ولو توپی اشتباه گرفته شود، چرا که چک ولو از یک توپ حجیم برای جلوگیری از برگشت ناخواسته ی جریان استفاده می کند.

نام های دیگر شیر توپی

• شیر گازی
• شیر ضربه ای
• شیر تک ضرب
• بال ولو
• شیر ربع گرد
• شیر on/off
• شیر ball valve

شکل بدنه 

• یدنه یک تیکه
• بدنه سه تیکه
• بدنه چند تیکه
• بدنه اتصال از بالا
• بدنه جوشی

تفاوت این اشکال در چگونگی ساخت و مونتاژ محفظه ای که توپ در آن قرار می گیرد بستگی دارد. عملکرد شیر ها در همه مدل ها یکسان است. علاوه بر این، مدل های مختلفی مربوط به روزنه مکانیسم توپی وجود دارد که  به فشار کاری بستگی دارد.

فشار کاری 

شیر گازی بسته به فشار کاری به دو دسته زیر تقسیم می شوند:

1. شیر گازی کم فشار
   
2. شیر گاز پر فشار

شیر توپی که با فشار بیش از 3000 psi کار می کند به عنوان شیر های پرفشار در نظر گرفته می شود. معمولا ماکسیمم فشار کاری که به عنوان پر فشار در نطر گرفته می شود 7500 psi می باشد. و بسته به ساختار، سایز و مواد نشت بندی ماکسیمم فشار کری می تواند تا 15000 psi هم باشد. شیر های توپی پر فشار عمدتا در عملیات های تحت پرفشار مانند سیستم های هیدرولیک استفاده می شود، بنابراین اسن شیر ها به نام شیر های توپی هیدرولیک هم شناخته می شود.

شیر های توپی بالاتر از 2 اینچ معمولا در بدنه یک تیکه، دو تیکه و سه تیکه شناخته می شوند. شیر توپی های یک تکه معمولا فضای رزوه ی کمی دارند و نسبتا گران می باشند. شیر توپی های دو تکه روزنه نسبتا بزرگتر و استانداردی دارند و به راحتی تعمیر و دور انداخته می شوند. طراحی سه تیکه به بخش میانی شیر که شامل توپی، استم و نشیمن گاه می باشد اجازه می دهد که به راحتی از خطوط لوله حذف شود.

در صنعت نفت وگاز 

شیر های توپی در صنعت نفت وگاز به دو صورت کنترل می شود:

1. کنترل از راه دور
   
2. کنترل دستی یا مستقیم
   

عملکرد این شیر ها به صورت دستی و یا با یک موتور گار می کند. شیر های دستی دارای یک اهرم می باشد که مستقیما به استم و یا ساقه ی شیر وصل می باشد با حرکت استم به اندازه 90 درجه شیر باز یا بسته می شود.